Taşımacılık sürecinde tarafların karşılıklı haklarının korunması ve bir güven teminatı oluşturulması için sözleşme yapılır. Bu sayede ihracatçı taraf, taşıyıcı firma ve ithalatçı firmanın sorumlulukları belirlenmiş olurken aynı zamanda belirli durumlar karşısındaki yaptırımlar da açıkça ifade edilir. Fors majör kavramı, tedarik zinciri sürecinde direk taraflardan birinin sorumluluğu dışında oluşan ve o ana kadar öngörülmesi zor olan durumlar için kullanılır. Yani ilgili sözleşme yapıldığı sırada mücbir sayılacak bir olayın gerçekleşme imkanı göz önünde bulundurulmaz. Burada sorun, hangi taraftan kaynaklanırsa kaynaklasın kendi kontrolünde olmayan etmenlerden dolayı süreç sekteye uğrar.
Taşımacılıkta fors majör denilen kavram, mücbir durumları ifade eder. Mücbir sebep genel kullanımı itibari ile zorlayıcı sebep anlamına gelir. Bu da tarafların sorumluluğunu ve sunmuş olduğu vaatleri yerine getirmesinin önünde engel oluşturur. Aynı zamanda hukuki bir kavram olup yasal olma hükmü vardır.
Satış sözleşmelerinin gereği olarak tarafların karşılıklı şekilde imzaladıkları belgenin gereklerine uyma zorunlulukları doğar. Bu sebeple ihracatçı; belirlenen adet kadar ürünü, istenilen kalitede ve zararsız bir şekilde gönderme yükümlülüğüne sahiptir. Aynı zamanda ithalatçı firma ise ilgili sözleşme gereğince ürünlerin karşılığı olan bedeli ödemekle yükümlüdür. İmzalanan sözleşmeler, o günün şartlarına ve ekonomik koşullarına göre yapılır. Fakat bazen hesapta olmayan durumlar söz konusu olabilir. İşte burada fors majör olarak bilinen bir kavram devreye girer. Yani karşılıklı anlaşma belgesinin imzalandığı günün koşullarına göre olumsuzluklar olabilir. Örneğin; bir farklılık, düşüş meydana geldiğinde taraflardan birisi veya ikisi yükümlülüklere uyamaz duruma gelir. Bununla birlikte ya ilgili sözleşmenin feshine gidilir ya da o zamanın güncel koşullara göre yenilenen maddelerle tekrar düzenlenebilir.
Ayrıca bir sebebin mücbir durum statüsünde sayılabilmesi için kaçınılmaz olması gerekir. Yani hesaplanan olasılıklar ne olursa olsun sonucun aynı olması durumunda mücbir sebep sayılır. Eğer ilgili önlemlerin alınması durumunda sonucun değişme ihtimali varsa ve yapılması gereken yapılmadıysa o zaman burada zorlayıcı bir sebebin varlığından da bahsedilmez. Fors majör iptali ile mücbir sayılan sebepler ortadan kaldırılmış olur.
Sözleşme, karşılıklı anlaşma kurulması şartı ile yazılı olarak hazırlanan resmi bir belgedir. İlgili belgeler ile ihracatçı ve ithalatçı taraf isteklerini ve şartlarını belirler. Bu istekler üzerine karşılıklı olarak ortak bir mutabakata varılır. Bu sayede tedarik zinciri süreci istenilen şekilde ilerler. Bazı hesapta olmayan durumlar neticesinde lojistikte fors majör terimi kullanılır. Sözleşme ile taraflar arasında oluşan hukuki ilişkinin devamında beyan edilen taahhüt edilenlerin bütününün veyahut bir kısmının yerine getirilmemesi durumunda ortaya çıkan sebeplerdir. Mücbir sebepler, birincisi belirli kişilerin oluşturduğu sebepler, ikincisi ise doğal afetler olmak üzere iki ana kategoriye ayrılabilir.
Doğa olaylarının etkileşimi veyahut kişi/ devlet bazlı olaylar ile ortaya çıkan durumlar mücbir sebepler olarak pek tabi ele alınabilir. Bu olaylar neticesinde sözleşmede tek veya çift taraflı fesih yapılabilirken, sözleşme yenilemesi yapmak ta bir seçenektir. Ancak sözleşme ilk yapıldığı zaman olası mücbir sebeplerin oluşması durumunda hangi yolların izlenebileceği kanıt niteliğinde olması açısından ifade edilmelidir. Peki, fors majör mücbir sebepler olarak hangi başlıklar ele alınabilir?
Yapılan grevler
Savaşlar, ilan edilen seferberlik hali
Hükümet darbeleri, çıkan isyanlar gibi sosyal durumlar
Salgın durumu (Covid-19 gibi)
Finansal durumlar ve akabinde ekonomik krizler
İlgili alandaki mevzuat değişiklikleri
Ürünün taşınması sürecinde aracın kaza yapması, eğer deniz ticareti yapılıyorsa geminin batması
Sel felaketi
Yangın
Deprem